De Kretenzische keuken is van oudsher vooral plantaardig, met veel olijfolie en vlees als bijrol. Bestel dakos als voorgerecht, kalitsounia als hapje, graviera bij de borrel en een glaasje raki na het eten. Dat laatste krijg je in veel restaurants vaak zonder erom te vragen. Hieronder lees je wat er op de kaart staat, wat het is en waar je het eet.
Wat de Kretenzische keuken anders maakt
De kern van de Kretenzische keuken bestaat uit plantaardig voedsel. Vlees en andere dierlijke producten speelden traditioneel een kleinere rol. Olijfolie was de belangrijkste vetbron en ging over de sla en ook in de pan.
De olijfboom is het basisgewas op heel Kreta, en je komt de olie terug in veel van de gerechten hieronder.
Typisch Kretenzische gerechten: wat bestel je?
Op een Kretenzische kaart staan namen die je niet meteen thuis kunt brengen. Dit zijn de gerechten die je het vaakst tegenkomt.
| Naam op de kaart | Wat het is |
|---|---|
| Dakos | Een plak gerstebeschuit met tomaat, kaas en olijfolie |
| Kalitsounia | Kleine gevulde hapjes, hartig of zoet |
| Staka | Een dikke saus van schapenroom, om brood in te dopen |
| Gamopilafo | Rijst gekookt in bouillon van geit en haan |
| Antikristo | Lamsvlees |
| Chochlioi boubouristi | Slakken, gebakken met kruiden |
| Stamnagathi | Wilde cichorei, als salade |
Dakos is de beste kennismaking. Je krijgt een plak paximadi, een gerstebeschuit die in water of olijfolie is geweekt, met gehakte tomaat, verkruimelde feta of mizithra en olijfolie erover. Er gaat gedroogde oregano overheen, en vaak komen er paprika, olijven, kappertjes en kappertjesbessen bij. Je ziet het ook als koukouvagia op de kaart staan, dat betekent uil.
Kalitsounia zijn kleine hapjes die bij Kreta horen. De hartige versie is gevuld met mizithra, een milde wei-kaas, of met Kretenzische kruiden zonder kaas. De zoete is ook met mizithra gevuld, met honing erover. Ze worden gebakken in de oven of gefrituurd.
Staka vind je alleen in de Kretenzische keuken. Room van schapenmelk gaat op laag vuur met bloem of zetmeel in de pan en wordt heet opgediend. Je dipt er brood in, en soms ligt het over de friet. Bij het koken scheidt het vet zich af als stakaboter. Die gaat in de Kretenzische pilaf, die vaak op bruiloften wordt geserveerd. Op de kaart zie je ook gamopilafo: rijst gekookt in bouillon van geit en haan.
Antikristo, ook ofto genoemd, is een lamsgerecht van het eiland. Wil je vlees, dan is dit het gerecht om naar te vragen.
Slakken zijn een Kretenzische delicatesse. Je ziet ze in een paar bereidingen: met chondros (gebroken tarwe), gestoofd met tomaat, courgette en aardappel, simpel gebakken, of boubouristi. Dat laatste is gekookt en daarna gebakken met kruiden, soms met rozemarijn en azijn. Durf je het niet in je eentje, bestel dan één bordje voor de tafel.
Stamnagathi is een wilde cichorei die je als salade krijgt.
Vlees en vleeswaren: apaki en siglina
Apaki en siglina zijn gerookte varkensvleesspecialiteiten van Kreta, naast azijnworstjes. Het vlees wordt boven kruiden gerookt. Die methode ontstond uit de noodzaak om vlees van nature te bewaren. Apaki is gerookt varkensvlees, soms ook kip.
Kaas: graviera, mizithra en de rest
Graviera is de bekendste. Hij wordt gemaakt van schapenmelk, smaakt licht zoet met een toon van gebrande karamel en heeft een beschermde oorsprongsbenaming. Je kunt hem in plakken eten, als saganaki gebakken als hapje, geraspt over pasta, uit de oven in een ovenschotel of in blokjes en schaafsel in een salade.
Mizithra is de kaas die je in dakos en kalitsounia tegenkomt, mild, in een zoete en een zure versie. Daarnaast liggen op het eiland kefalograviera, kefalotyri en anthotyros, en nog xynomizithra, xygalo en pichtogalo.
Raki of tsikoudia
Tsikoudia is een geurige brandewijn van Kretenzische oorsprong. Hij wordt gestookt uit draf: wat overblijft van de druiven na het persen voor wijn. In het oosten van Kreta zeggen ze in de volksmond vaak raki. De drank lijkt op tsipouro van het vasteland.
Je drinkt hem puur, in kleine glaasjes en meestal goed gekoeld. In Kretenzische restaurants wordt hij vaak gratis geschonken aan het einde van de maaltijd, met fruit of iets zoets erbij. Ook als welkomstgebaar krijg je hem aangeboden. Het is sterke drank: opgaven lopen uiteen van ongeveer 37 tot 65 procent alcohol, dus neem het in kleine slokken.
Raki wordt elk najaar gestookt, na de druivenoogst en de wijnfeesten. De draf gaat langzaam in speciale ketels op het vuur. Het stoken duurt meestal twee tot drie weken, rond eind oktober en begin november. De gewoonte gaat terug op 1920, toen Eleftherios Venizelos boeren speciale vergunningen gaf om raki te stoken voor extra inkomen.
Reis je eind oktober, dan valt je vakantie in het stookseizoen. In oktober is het gemiddeld 21 graden, overdag 24 graden, en het zeewater 23 graden.
Kretenzische wijn en kruidenthee
Op Kreta wordt de wijnstok al meer dan 4000 jaar systematisch verbouwd. In Archanes is een wijnpers van meer dan 3500 jaar oud gevonden. De wijngebieden zijn Archanes, Peza, Monofatsi, Sitia, Kydonia en Kisamos.
Er zijn een paar eigen druiven die je op de wijnkaart leert herkennen:
- Vidiano is een witte druif die inheems is op Kreta.
- Liatiko is een inheemse rode druif.
- Kotsifali wordt vooral op Kreta verbouwd.
- Mandilaria vind je vooral op Rhodos en Kreta.
- Romeiko is een rode druif die vooral rond Chania voorkomt.
Ook de kruiden van het eiland kom je tegen, in de pan en in het glas. Diktamo, in het Engels dittany, drink je op Kreta vooral als thee. Marjolein wordt vaak als warme drank geschonken samen met malotira, de bergthee. Oregano is het basiskruid voor geroosterd vlees en vis, en salie gebruiken ze vooral bij vlees.
Zo stel je een Kretenzische maaltijd samen
Weet je niet waar je moet beginnen, bouw de avond dan op met wat je hierboven las. Neem als begin een dakos en een paar kalitsounia voor de tafel, en een schaaltje staka met brood om in te dopen. Wil je iets warms en stevigs, kies dan antikristo als je van lam houdt, of gamopilafo, de rijst uit bouillon van geit en haan. Een bord stamnagathi past ernaast als salade.
Bij de borrel of als hapje tussendoor bestel je graviera, in plakken of als saganaki gebakken. Durf je het aan, laat dan een bordje slakken komen. Drink er een glas wijn van Vidiano of Liatiko bij, en reken op een glaasje raki met fruit of iets zoets als je klaar bent.
Waar eet je authentiek Kretenzisch?
De Regio Kreta publiceert op haar toerismesite een lijst van restaurants met het label Cretan Cuisine, ongeveer 40 adressen, met een verwijzing naar agrocrete.com voor meer informatie. Het is een handige lijst als je een taverna zoekt.
Voor de rest kijk je naar de plek. Rond een hotel in Chania liggen mediaan 107 restaurants binnen 500 meter, in Rethymnon 16, in Chersonissos 17 en in Agios Nikolaos 9. Dat zegt iets over de keuze, niet over de kwaliteit.
Waar je in Chania eet, lees je in de oude haven van Chania. De overdekte markt daar is dicht tot 4 december 2026. In Rethymnon zit je met Antica Dimora Suites midden tussen de restaurants: het strand ligt op vier minuten lopen en rond het hotel zitten tientallen restaurants en bars. Twijfel je tussen Malia en Chersonissos, dan lees je in Malia of Chersonissos welke van de twee bij je past.
Over het hele eiland hebben we 977 hotels gemeten, en bij elk daarvan zie je op de hotelpagina wat er in de buurt zit.
Veelgestelde vragen
Wat is dakos?
Dakos is een Kretenzische salade: een plak paximadi, gerstebeschuit die in water of olijfolie is geweekt, met gehakte tomaat, verkruimelde feta of mizithra en olijfolie. Er gaat gedroogde oregano overheen, en vaak ook paprika, olijven en kappertjes.
Wat is raki, en krijg je die gratis na het eten?
Raki is de volkse naam voor tsikoudia, een brandewijn van druivendraf die vooral in het oosten van Kreta zo heet. In Kretenzische restaurants wordt hij vaak gratis geschonken aan het eind van de maaltijd, meestal ijskoud en met fruit of iets zoets erbij. Dat gebeurt dus vaak, maar niet overal.
Welke kaas eet je op Kreta?
Graviera van schapenmelk is de bekendste, met een licht zoete smaak en een toon van gebrande karamel. Verder eet je mizithra, anthotyros, kefalotyri en kefalograviera. Graviera kun je in plakken eten, als saganaki bakken of raspen over pasta.
Welke Kretenzische gerechten zijn vegetarisch?
Grotendeels wel: de keuken is van oudsher vooral plantaardig. Dakos, kalitsounia met kaas of kruiden en de salade van stamnagathi zijn vegetarisch te bestellen. Vraag in een restaurant wel even wat er in zit, want zonder uitleg weet je niet of een gerecht vlees of bouillon bevat.
Welke wijn drink je op Kreta?
Vraag naar wijn van de eigen druiven: Vidiano als witte, Liatiko als rode, en Kotsifali, Mandilaria of Romeiko. De wijngebieden zijn Archanes, Peza, Monofatsi, Sitia, Kydonia en Kisamos, en de wijnbouw gaat op het eiland meer dan 4000 jaar terug.
Wat zijn kalitsounia?
Kalitsounia zijn kleine hapjes die bij Kreta horen. De hartige zijn gevuld met mizithra of met Kretenzische kruiden, de zoete met mizithra en honing. Ze worden gebakken of gefrituurd.
Bronnen
- Cretan cuisine, Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Olive oil & olives, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Dakos, Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Kalitsounia, Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Roux (sectie Cretan staka), Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Chochlios, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Cured meat, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Graviera, Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Dairy products, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Tsikoudia, Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Raki or tsikoudia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Cretan wines, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Greek wine, Wikipedia, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Cretan herbs, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Incredible Crete (Regio Kreta), Certified restaurants, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Klimaat: HNMS-normalen 1991-2020 voor Heraklion, via Heraklion, Wikipedia, en zeewatertemperatuur van seatemperature.org voor Heraklion, geraadpleegd op 1 oktober 2026
- Metingen: Vakantiekoers, per hotel over OpenStreetMap en OSRM
Verder lezen
- Waar verblijf je op Kreta: welke badplaats past bij jou (voor hetzelfde gezelschap)Kreta is 250 kilometer lang, en welke badplaats je kiest bepaalt hoe je vakantie eruitziet. Per plaats zetten we op een rij wat we gemeten hebben, van het strand tot de bars en de rit vanaf het vliegveld.
- Wandelen op Kreta: kloven, de E4 en het beste seizoen (voor hetzelfde gezelschap)Kreta telt naar schatting meer dan 400 kloven, drie gebergten boven de 2.000 meter en de E4 over het eiland. De Samariakloof is de bekendste wandeling, maar er zijn kortere kloven in het westen, midden en oosten. Mei en oktober zijn aangenaam, in de zomer loop je vroeg en kort.
- Kreta of Turkije: welke zonvakantie past bij jou? (voor hetzelfde gezelschap)Kies Kreta voor een groot eiland met geschiedenis, bergen en een droger klimaat in de winter. Kies de Turkse Rivièra voor meer warmte in de zomer, veel all-inclusive en een groot aanbod voor gezinnen. Naar Kreta vlieg je ongeveer 3 uur en 50 minuten, naar Antalya ongeveer 4 uur en 5 minuten.
